نگاهی بر سیر تحول تاریخی طراحی مبلمان از دیدگاه سبک‌شناختی (قسمت سوم)

رده : تاریخچه, سبک ها, مبلمان, مقالات, نمادهای طراحی معاصر, وب نوشت
FavoriteLoading / بررسی فهرست ' rel='nofollow'> + افزودن به فهرست / بررسی فهرست

طراحی مبلمان از دیدگاه سبک‌شناختی

ادامه (قسمت دوم) و بخش پایانی مقاله.

۳- مبلمان سبک پست‌مدرن:
پسانوگرایی یا پست‌مدرنیسم، به سیر تحولات گسترده‌ای در نگرش فلسفی، معماری، هنر، ادبیات و فرهنگ اشاره دارد که از بطن نوگرایی (مدرنیسم) و در واقع، در واکنش به آن و یا به عنوان جانشینی برای آن پدید آمده است. از دهه‌ی شصت میلادی، موضوع پست‌مدرن، نخست در معماری به صورت یک سبک مهم مطرح شد و انتقادات زیربنایی به اندیشه‌ی منطق‌گرا و تکنومدار معماری مدرن وارد کرد. آغازگر این جنبش، معمار مشهور آمریکایی رابرت ونچوری بود که با شعار «کمتر خسته‌کننده است»، کوشید تا مبانی معماری مدرن را – که از سوی نامدارانی همچون لودویگ میس وان د روهه و با شعار «کمتر بیشتر است» شکل گرفته بود – به چالشی بنیادین کشاند و مبانی فکری نوینی را بنیاد نهد.

در پی آن، چارلز مور ، با طرح شعار «بیشتر بیشتر است»، اصول فلسفی و جهان‌بینی معماری و هنر مدرن را زیر سؤال برد و با رد بینش تکنومدار، خواهان توجه به ویژگی‌های انسانی و یک طراحی انسان‌مدار گردید. از نگاه طراحان پست‌مدرن، طراحی تنها تکنیک و فناوری نیست، بلکه مجموعه‌ای از مسایل بسیار پیچیده و گاه متضاد است که نمی‌توان آنها را نادیده گرفت یا حذف کرد. از این رو، پست‌مدرن در طراحی، می‌کوشد تا به جای کسرگرایی و حذف صورت مسأله، جمع‌گرایی و کثرت‌گرایی را مورد توجه قرار داده و راه‌حلی مناسب برای مجموعه‌ای از مسایل درهم تنیده پیدا کند.

از نگاه طراحان پست‌مدرن، مبلمان مانند یک ماشین نیست که تنها شامل مجموعه‌ای از مسایل فناورانه و مکانیکی باشد. طراحی پست‌مدرن، معتقد به زمینه‌گرایی است؛ به این معنا که هر محصول اعم از بنای معماری، مبلمان، دکوراسیون و … باید بر اساس زمینه‌های فرهنگی، اجتماعی، تاریخی، کالبدی و شرایط ویژه‌ی خود طراحی و اجرا گردد و ارائه‌ی فرمول‌های قطعی از پیش تعیین‌شده، هرگز برای ارائه‌ی یک طراحی انسان‌مدار راهگشا نخواهد بود. بنابراین، از یک دیدگاه می‌توان سبک پست‌مدرن را «سبک محلی» یا «سبک بومی» نام نهاد. مدرنیست‌ها، طراحی را یک مسأله‌ی فناورانه می‌دانستند. فناوری یک جنبه‌ی عام دارد و در سرتاسر جهان، از قواعد و اصول یکسان پیروی می‌کند.

ولی پست‌مدرنیست‌ها، به طراحی یک نگرش فرهنگی دارند و بدیهی است که فرهنگ، در هر منطقه‌ای متفاوت و گاه متضاد با سایر مناطق است.
به طور کلی، چند ویژگی عام و مرتبط با یکدیگر را می‌توان در گرایش‌های متنوع پست‌مدرن تشخیص داد: کثرت‌گرایی، التقاط‌گرایی، خودآگاهی، متن‌گرایی و فردگرایی. اغلب هنرمندان دوران پست‌مدرن، مواد و روش‌های نامتجانس را در آثارشان به کار می‌برند. این رفتار، نوعی پراکنده‌گزینی است که هنرمند مدرن به شدت از آن دوری می‌جست. در هنر پست‌مدرن، تنوع مجموعه عناصر فرمی بسیار مشهود است. هنرمند پست‌مدرن، بیشتر با نشانه‌ها سر و کار دارد تا با محتوا؛ و از همین رو، به دلخواه از نمادها، اساطیر، تصاویر تاریخی و نشانه‌های روزمره بهره می‌گیرد.

طراح پست‌مدرن، با درک انقلاب اطلاعات و ارتباطات و تحت تأثیر دانش نشانه‌شناسی، به این نتیجه رسیده که جهان از طریق زبان – از جمله زبان هنر – دریافت‌‌پذیر است. گفتنی است که بهترین آثار پست‌مدرن، ویژگی ابهام و کنایه دارند و انتخاب نامحدود، کشمکش و گسست سنت‌ها را به تصویر می‌کشند. هنرمندان پست‌مدرن ادعا می‌کنند هنر چیزی جز اندیشه و کنش انسان نیست؛ آنها گاه با بهره‌گیری از نمادها و گاه به شیوه‌ی طنز و هجوهای بصری، پیام خود را انتقال می‌دهند.

جنبش پست‌مدرن در و دکوراسیون از اوایل دهه‌ی ۸۰ با سبک ممفیس در میلان ایتالیا و به رهبری اتوره سوتساس آغاز شد. ممفیس با رویکرد انقلابی خود – همانند جنبش دادائیسم در اوایل سده‌ی بیستم- کوشید تا همه‌ی ساختارهای نظام‌مند طراحی را که تا پیش از آن در اروپای آن روز شکل گرفته بود، به یکباره فرو ریزد و زبان زیباشناختی نوینی تعریف کند. این زبان نوین بر ارائه‌ی ترکیب‌بندی‌های غالباً هندسیِ پراکنده و بهره‌گیری از تنوعِ رنگ‌های چشمگیر استوار بود. ممفیس، هر چند در محافل روشنفکری طراحی، طرافداران بسیاری پیدا کرد، اما در عرصه‌ی عمومی و به ویژه تولید انبوه چندان اقبالی نیافت. این جنبش به رغمِ عمر کوتاه خود به طراحان جوان آموخت که برای نوآفرینی، می‌توان قراردادهای نهادمند پیشین را از هم گسست و زبانی نو آفرید. این رویکرد به طراحان جوان‌تر جسارت بخشید تا ماهیتِ طنزآمیز و بازیگوشانه‌ی ممفیس را در گرایشات پسامدرن توسعه دهند و به زبان‌های شخصی طراحی دست یابند. شایان توجه است که جنبش ممفیس، به عنوان یک گرایش پسامدرن، بسیار وامدار هنر پاپ آمریکایی در دهه‌ی ۶۰ و نیز هنر تانترای شرقی (بودایی) است.

از دیگر گرایش‌های پست‌مدرن در طراحی مبلمان، می‌توان به گرایش کمینه‌‌گرایی یا مینیمالیسم اشاره داشت که در حقیقت میراثی از جنبش هنر مفهومی و اندیشه‌گرا به شمار می‌رود. کمینه‌گرایی می‌کوشد تا با حذف تزیینات، مفاهیم، فرم‌ها و عناصر زائد و اضافی، تنها بیانگر جوهره، عصاره‌ یا هویت بنیادین یک محصول باشد. کمینه‌گرایی، در حقیقت در جنبه‌های کاهشی هنر مدرن ریشه دارد و از طراحی تفصیلی و پرجزئیات پرهیز می‌کند. ساده‌گرایی هوشمندانه و تلخیص فرم به عناصر اصلی و پرهیز آگاهانه از آرایه‌های زائد و مطول، از مهم‌ترین عواملی است که طراحی را در جهان پیچیده و آشفته‌ی امروز، خوشایند و آرامش‌بخش می‌کند و از سردرگمی و بی‌قراری انسان در فضاهای انسانی جلوگیری می‌کند.

طبیعت و محیط زیست، از جمله عواملی است که طراحی را در دوران پسامدرن بسیار تحت تأثیر قرار داده است. بهره‌برداری بی‌پروا و افسارگسیخته از منابع طبیعی و آسیب‌رسانی جبران‌ناپذیر به محیط زیست، از مهم‌ترین میراث منفی و زیان‌بار دوران مدرن بود که رویکردها و ملاحظات نوینی را در عرصه‌ی طراحی به همراه داشت. امروز، توسعه‌ی پایدار و همه‌جانبه، مهم‌ترین هدف دولتمردان در جوامع توسعه‌یافته به شمار می‌رود و از این رو، طراحان و دست‌اندرکاران صنعت، نگاهی فراتر از صنعت و فناوری یافته‌اند و از دانش و تخصص طراحی، به عنوان ابزاری برای ارتقای کیفیت زندگی انسان و نیز آشتی‌جویی انسان و طبیعت بهره جسته‌اند.

امروز، آینده‌نگری و دوراندیشی طراحان، تضمینی برای زندگی سعادتمندانه‌ی بشر بر این کره‌ی خاکی قلمداد می‌شود. در این میان، سبک‌ها و رویکردهای طراحی پایدار، اکودیزاین، اکوتک، طراحی سبز و … می‌کوشند تا با نگرش جهانی و عملکرد منطقه‌ای و نیز بهره‌گیری از انرژی‌های نو و تجدیدپذیر، مبانی فکری نوینی را در عالم طراحی بنیان‌گذاری کنند که به یقین با مبانی مدگرایانه‌ و مصرف‌گرای طراحی مدرن بسیار متفاوت و حتا مغایر است. از این رو، از طراحان خوش‌فکر و اندیشه‌ورز ایرانی نیز انتظار می‌رود که به این قافله‌ی روشنفکری جهانی پیوسته و با ملاحظه‌ی ویژگی‌ها و محدودیت‌های جامعه‌ی ایران، اقدام به طراحی محصولاتی بومی و محلی کنند که در عین حال، با معیارها و ارزش‌های جهانی نیز سازگار و هماهنگ باشد.
با توجه به اینکه گرایش‌های پسامدرن در طراحی عموماً همزمان با یکدیگر و به طور موازی از اوایل دهه‌ی ۸۰ شکل گرفته‌اند و همگی در حال حاضر در دنیای طراحی مورد کاوش و کنکاش قرار دارند، نمی‌توان تاریخ دقیقی برای رویش و شکوفایی و افول هر یک مشخص کرد؛ ضمن اینکه در جهانِ سهولتِ ارتباطات، این گرایش‌ها هم‌اکنون در پهنه‌ی وسیعی از جهان و در کشورهای گوناگون، مورد پژوهش پژوهشگران و طراحان هستند و از این رو، مکان واحدی را برای شکل‌گیری آنها نمی‌توان فرض کرد. هر چند شایان ذکر است که خاستگاه بسیاری از گرایشات پسامدرن در طراحی – صرف نظر از جنبش ایتالیایی ممفیس که آغازگر این جنبش در طراحی مبلمان به شمار می‌رود- ایالات متحده‌ی آمریکا بوده است.

جدول ۳، مهم‌ترین سبک‌های طراحی پست‌مدرن را به همراه ویژگی‌های کلیدی هر یک نشان می‌دهد:

عنوان سبک ویژگی‌های کلیدی
سبک ممفیس ۳۰ ترکیب‌بندی‌های هندسی غالباً پراکنده، بهره‌گیری از تنوع رنگی چشمگیر، فرم‌های روبات‌گونه و آدمک‌وار، خطوط راه‌راه
سبک کمینه‌گرایی (طراحی مینیمالیست) ۳۱ ساده‌گرایی و تجزیه‌ی فرم به عصاره و عناصر اصلی و پرهیز از تزیینات و آرایه‌های زائد
سبک زنانه‌گرایی (طراحی فمینیست)۳۲ احیای هنرهای دستی زنانه در طراحی و تولید صنعتی، گرایش به گونه‌گونی مواد و روش‌های تولید، طراحی احساس‌گرا با تجسمِ ریزه‌کاری‌های ظریف
سبک نئوکلاسیک ۳۳ کمال‌گرایی، نظم و تناسب، همگونی، بازیابی خرد، منطق، ریاضیات و هندسه در بازگشت به به فرم‌های دوران کلاسیک
سبک ساختارشکنی (دیکانستراکشن) ۳۴ کثرت‌گرایی، ابهام و ایهام، عدم قطعیت، نسبیت‌گرایی، تزلزل، عدم وضوح، عدم تقارن و نمایش تناقضات
سبک های‌تک ۳۵ نمایش عملکرد و کارایی صنعتی، پیش‌ساختگی، پرهیز از هرگونه پوسته‌ی بیرونی، نمایش آشکار ساختار و اتصالات درونی
سبک آینده‌گرا تلفیق طراحی مبلمان با تازه‌ترین دستاوردهای فناوری‌های پیشرفته‌ی الکترونیک و انفورماتیک برای تجسمِ آینده‌ی زندگی بشر
سبک‌های اکوتک ۳۶، اکودیزاین ۳۷ ،طراحی سبز ۳۸، طراحی پایدار ۳۹ حفظ محیط‌زیست، فناوری پیشرفته، توجه به آینده، بازیافت، انرژی‌های تجدیدپذیر، سایبرنتیک
سبک طراحی محلی، منطقه‌ای با رویکرد جهانی ۴۰ توجه به هویت انسان، فرهنگ، تاریخ، سنت، کثرت‌گرایی، التقاط، هنر مردمی و سبک محلی همگام با استانداردهای جهانی

جدول ۳: مهم‌ترین سبک‌های طراحی ‌پست‌مدرن و ویژگی‌های کلیدی هر یک

طراحی مبلمان از دیدگاه سبک‌شناختی


تصویر ۳: نمونه‌هایی از طراحی مبلمان در دوران پسامدرن
جمع‌بندی:
در پایان این نوشتار گفتنی است که شناسایی و تجزیه و تحلیل همه‌ی گرایش‌های طراحی مبلمان در دنیای امروز، یه یقین در یک نوشتار کوتاه و موجز میسر نیست و نیازمند کوششی فراگیر و مطالعه‌ای ژرف و هدفمند است که باید از سوی مراکز علمی و پژوهشی کشور و استادان و صاحبنظران عرصه‌ی طراحی صورت پذیرد تا از این رهگذر، مبانی علمی و تخصصی روزآمدی در اختیار جامعه‌ی طراحی قرار گیرد و فرایند طراحی مبلمان را از چرخه‌ی باطل آزمون و خطا و نیز نسخه‌برداری صرف از نمونه‌های خارجی رها سازد. دیگر زمان آن فرا رسیده که طراحان به جای ورق زدن نشریات و کاتالوگ‌های خارجی، به مطالعه‌ی عمقی و مفهومی گرایش‌های نوین طراحی مبلمان بپردازند و بدین طریق، خلاقیت و ذوق نوآوری خویش را با مبانی علمی و تخصصی روز تلفیق کنند و در حقیقت موتور محرکی باشند برای صنعتی که در بازارهای جهانی، متأسفانه چندان حرفی برای گفتن ندارد.

فهرست منابع:
۱٫ انصاری، ع.، ۱۳۸۹، دکو: نگاهی به هنر- صنعت مبلمان، تهران: انتشارات راه نوین.
۲٫ دشتی، م.، ۱۳۸۶، تاریخ مبلمان در مغرب‌زمین، فصل‌نامه‌ی آبادی، شماره‌ی ۲۲، صفحه‌ی ۶٫
۳٫ فخیمی، م.، ۱۳۸۹، طراحی داخلی: از معماری تا دکوراسیون داخلی، تهران: انتشارات پرهام‌نقش.
۴٫ قبادیان، و.، ۱۳۸۲، مبانی و مفاهیم در معماری معاصر غرب، تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی.
۵٫ کهون، ل.، ۱۳۸۱، از مدرنیسم تا پست‌مدرنیسم، ترجمه‌ی عبدالکریم رشیدیان، تهران: نشر نی.
۶٫ لوسی اسمیت، اِ.، ۱۳۹۰، تاریخچه‌ی مبلمان و طراحی داخلی، ترجمه‌ی یلدا بلارک و پروین آقایی، تهران: انتشارات فخراکیا.
۷٫ چیلورز، ا. و آزبورن، ه.، ۱۳۸۳، سبک‌ها و مکتب‌های هنری، ترجمه‌ی فرهاد گشایش، تهران: انتشارات عفاف.
۸٫ Bhaskaran, Lakshmi, Designs of the Times: Using Key Movements and Styles for Contemporary Design, RotoVision, 2005. 
۹٫ Mehlhose, Andrea & Wellner, Martin, Modern Furniture; 150 Years of Design, h.f.ullmann, 2009
۱۰٫ Sparke, penny, A Century of Design, Design Pioneers of the 20th Century, Barron's Educational Series, 1998.
  ۱- Italian Baroque Style
  ۲- French Baroque Style (Louis XIV) 
  ۳- Jacobean Style 
  ۴- Queen Anne Style 
  ۵- Early Georgian Style 
  ۶- Chippendale Style 
  ۷- Robert Adam style 
  ۸- George Hepplewhite style
  ۹- Thomas Sheraton 
  ۱۰- Louise XV Style
  ۱۱- Louise XVI Style
  ۱۲- Duncan phyfe style 
  ۱۳- French Empire Style 
  ۱۴- Regency Style 
  ۱۵- Victorian Style 
  ۱۶- John Ruskin 
  ۱۷- William Morris 
  ۱۸- Arts & Crafts Movement 
  ۱۹- Art Nouveau  
  ۲۰- Art Deco
  ۲۱- Constructivism 
  ۲۲- Bauhaus 
  ۲۳- De Stijl 
  ۲۴- Pop Art 
  ۲۵- Robert Venturi 
  ۲۶- Mies van der Rohe
  ۲۷- Charles Moore 
  ۲۸- Ettore Sottsass 
  ۲۹- Tantric Art
  ۳۰- Memphis 
  ۳۱- Minimalist Design
  ۳۲- Feminist Design 
  ۳۳- Neo-Classic 
  ۳۴- Deconstruction 
  ۳۵- Hi-Tech
  ۳۶- Eco-Tech
  ۳۷- Eco-Design
  ۳۸- Green Design 
  ۳۹- Sustainable Design 
  ۴۰- Think Global, Act Local 

پژوهش و برگردان:
نگاهی بر سیر تحول تاریخی طراحی مبلمان از دیدگاه سبک‌شناختی (قسمت اول)
نگاهی بر سیر تحول تاریخی طراحی مبلمان از دیدگاه سبک‌شناختی (قسمت دوم)
نگاهی بر سیر تحول تاریخی طراحی مبلمان از دیدگاه سبک‌شناختی (قسمت سوم)
آزادگان، ایمان، مجله ی دکومان (نشریه ی انجمن صنفی مبلمان و دکوراسیون ایران)، نگاهی بر سیر تحول تاریخی طراحی مبلمان از دیدگاه سبک شناختی، شماره‌ی ۲۲، پاییز ۱۳۹۴، ص ۶۵-۵۶
تمام حقوق محفوظ است، استفاده از محتوا، نقل قول و یا اشتراک با ارجاع به منابع آزاد می‌باشد.

دیدگاه شما درباره این نوشتار چیست؟

دیدگاه شما:


Loading Facebook Comments ...
Visit Us On TwitterVisit Us On FacebookVisit Us On Instagram